Uzm. Dr. Mustafa Kemal Özcan 
Psikolojik sağlamlık (Resilience), olumsuz durumlar, zorlayıcı yaşantılar ile karşılaşan bireylerin hayatlarındaki bu sürece uyum gösterme becerilerini ifade eder. Bu olumsuz durumlar ve zorlayıcı yaşantılar; boşanma, kayıplar, terör saldırıları, doğal afetler, yoksulluk, bozuk aile düzeni, şehir değiştirme gibi kişiye strese sokan ve zorlayan olaylar olabilir.
Psikolojik sağlamlık gösteren kişiler önemli bir tehdit ya da olumsuzluk durumuna maruz kalınmasına ve gelişim dönemlerini sekteye uğratacak önemli olumsuzluklara rağmen stresli olaylarla başa çıkabilir, uyum gösterebilir ve travmatik deneyimler karşısında çabuk toparlanabilir.
Risk Faktörleri
Çocukluk ya da ergenlik döneminde risk durumlarına maruz kalmak daha sonraki gelişim dönemlerinde aksamalara yol açabilir. Yaşamda karşılaşılabilecek olumsuz deneyimler ve başa gelebilecek felaketler, kişinin psikolojik olarak sağlıklı bir yaşam sürmesinde ve psikolojik sağlamlık göstermesinde risk faktörleri olarak karşımıza çıkmaktadır.
- Bireysel risk faktörleri: Alkol/ilaç kullanımı, adölesan gebelik, prematüre doğum, geçimsiz bir mizaca ya da utangaç bir kişiliğe sahip olma, düşük IQ seviyesi, kronik ya da ruhsal bir hastalık, madde kullanımı, akademik başarısızlık ve etnik bir gruba mensup olmadır.
- Ailesel risk faktörleri: En az dört çocuklu kalabalık aileye sahip olma, iki çocuk arasındaki sürenin 2 yıldan az olması, ruhsal/kronik bir hastalığı olan anne babaya sahip olma, madde kullanan ya da suç işlemiş ebeveyne sahip olma, evlat edinilme, ebeveynlerin boşanması, ölümü ya da tek ebeveyne sahip olma, ailesel şiddete maruz kalma gibi faktörlerdir.
- Çevresel risk faktörleri: Düşük sosyo-ekonomik durum, fiziksel ve cinsel yönden istismar, yoksulluk, evsizlik, çocuk ihmali, yetersiz beslenme, olumsuz akran desteği ve toplumsal şiddete maruz kalma gibi faktörlerdir.
Koruyucu Faktörler
Risk faktörlerinin yanı sıra, psikolojik sağlamlıkla ilgili diğer mekanizma, yaşanan olumsuz deneyime karşı bireyin yapıcı tepki vermesini kolaylaştıran koruyucu faktörler olarak kabul edilmektedir.
Bazı çocuklar stresle ve olumsuz yaşam olayları karşısında daha dayanıklıdırlar ve stresli yaşam olayları ile daha kolay başa çıkarlar. Buna karşılık, bazı çocuklar olumsuzluklardan çok daha derinden etkilenirler.
- Bireysel faktörler: Öz-güven, öz-saygı, öz yeterlilik, entelektüel kapasitenin yüksek olması, sosyal becerilere sahip olma, yumuşak başlı ve herkes tarafından sevilen biri olma.
- Aile ile ilgili koruyucu faktörler: Anne–baba ile yakın ilişki, sosyo-ekonomik açıdan avantajlı olma, çekirdek aile dışında destekleyici ve sıcak aile bağlarına sahip olma, iyi ebeveyn nitelikleri.
- Çevresel faktörler: Yetişkinle olumlu ilişkiye sahip olma, olumlu toplumsal destek, olumlu okul ilişkileri, olumlu arkadaş desteği ve olumlu bir rol modelinin olması.
- Öz-saygı
- Umut
- İyimserlik
- Yaşam doyumu
- Olumlu duygusallık
- Sakin ruh hali
- Duyarlılık
- Esneklik
- Uyum gösterme
- İç kontrol odağı
- Mizah anlayışı
- Alternatif bakış açılarına sahip olma
- Entelektüel beceriye sahip olma
- Dini inanç
- İyi arkadaşlık ilişkileri kurabilme ve dostluğu uzun yıllar sürdürebilme
Sonuç olarak benzer riskler ya da benzer olumsuz koşullarda yetişen çocuk ve ergenlerin de yaşamda başarılı olabilmeleri ve kendine güvenli ve saygılı, kişiler arası ilişkileri iyi, sorumluluk sahibi, akademik başarısı yüksek, akran grupla iyi ilişkiler içinde olan, karar verme becerisine sahip, kendini ve başkalarını anlamaya çalışan, problem çözme becerileri olan, farklı bakış açılarına saygılı ve işbirliğine hazır sağlam bireyler olarak yetişmeleri ve psikolojik yönden sağlam olabilmeleri için, bu risk faktörlerinin ve koruyucu faktörlerin bilinmesi gereklidir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kişiye özel değerlendirme için bir uzmana başvurunuz. İçerik Uzm. Dr. Mustafa Kemal Özcan tarafından hazırlanmış/gözden geçirilmiştir · Son güncelleme: .
Merak edilenler
Sıkça Sorulan Sorular
Psikolojik Sağlamlık (Resilience) hakkında en çok sorulan sorular ve kısa yanıtları
Psikolojik sağlamlık, olumsuz durumlar ve zorlayıcı yaşantılarla karşılaşan bireylerin bu sürece uyum gösterme becerisidir. Psikolojik açıdan sağlam kişiler önemli tehdit ve olumsuzluklara rağmen stresli olaylarla başa çıkabilir ve travmatik deneyimler karşısında çabuk toparlanabilir.
Boşanma, kayıplar, terör saldırıları, doğal afetler, yoksulluk, bozuk aile düzeni ve şehir değiştirme gibi kişiyi strese sokan ve zorlayan olaylar, psikolojik sağlamlığın önem kazandığı zorlayıcı yaşantılar arasındadır.
Risk faktörleri bireysel, ailesel ve çevresel olarak gruplanır. Örneğin kronik ya da ruhsal hastalık ve akademik başarısızlık bireysel; ebeveynlerin boşanması veya aile içi şiddet ailesel; yoksulluk, istismar, ihmal ve olumsuz akran desteği ise çevresel risk faktörleridir.
Öz güven, öz saygı ve sosyal beceriler gibi bireysel özellikler; anne-baba ile yakın ilişki ve sıcak aile bağları; yetişkinlerle olumlu ilişkiler, olumlu okul ve arkadaş desteği ile olumlu bir rol modeli koruyucu faktörler arasındadır.
Psikolojik sağlamlık gösteren bireylerde öz saygı, umut, iyimserlik, esneklik, uyum gösterme, iç kontrol odağı, mizah anlayışı ve alternatif bakış açılarına sahip olma gibi özellikler öne çıkar. Bu kişiler iyi arkadaşlık ilişkileri kurup bunları uzun yıllar sürdürebilir.
Evet. Makaleye göre benzer riskler veya olumsuz koşullar altında yetişen çocuk ve ergenler de yaşamda başarılı, kendine güvenen ve problem çözme becerisi olan sağlam bireyler olarak yetişebilir. Bunun için risk ve koruyucu faktörlerin bilinmesi gereklidir.
Sorunuzun yanıtını bulamadınız mı?
Uzman desteği almak için bizimle iletişime geçin
Fulya Terrace Şişli’deki muayenehanemizde veya online görüşme ile randevu planlayabilirsiniz.
