Uzm. Dr. Mustafa Kemal Özcan 
Çocukluk dönemi, bireyin dünyayı anlamlandırdığı ve güven duygusunu geliştirdiği kritik bir süreçtir. Ancak bazı çocuklar, yaşadıkları travmatik olaylar sonrasında bu güven duygusunu sarsan yoğun stres tepkileri geliştirebilir. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), çocuğun yaşadığı zorlayıcı bir olayın ardından ortaya çıkan ve yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen bir ruh sağlığı durumudur.
Bu yazıda, çocuklarda TSSB’nin belirtilerini ve tedavi sürecini detaylı şekilde ele alacağız.
TSSB, çocuğun korkutucu, tehdit edici veya sarsıcı bir olay yaşadıktan sonra bu olaya bağlı olarak geliştirdiği yoğun stres tepkileridir. Bu olaylar çocuğun başına gelebileceği gibi tanık olduğu durumlar da olabilir.
Travmatik olaylara örnek olarak:
- Kazalar
- Doğal afetler
- Fiziksel veya duygusal istismar
- Kayıp ve yas süreçleri
- Şiddete tanıklık
gösterilebilir.
Her çocuk travmaya aynı şekilde tepki vermez. Bazı çocuklar kısa sürede toparlanırken, bazıları daha uzun süre etkilenebilir.
TSSB belirtileri genellikle travmadan sonra haftalar içinde ortaya çıkar; ancak bazen daha geç de görülebilir. Belirtiler çocuğun yaşına göre farklılık gösterebilir.
Yeniden Yaşantılama (Yeniden Deneyimleme)
- Travmatik olayı tekrar tekrar hatırlama
- Kabuslar görme
- Olayı oyunlarında canlandırma
- Ani korku tepkileri
Kaçınma Davranışları
- Olayı hatırlatan yerlerden veya kişilerden uzak durma
- Konuşmak istememe
- Duygusal olarak uzaklaşma
Artmış Uyarılmışlık (Aşırı Tetikte Olma)
- Kolay irkilme
- Sürekli tetikte hissetme
- Uyku problemleri
- Öfke patlamaları
Duygusal ve Davranışsal Değişiklikler
- İçe kapanma
- Üzüntü ve kaygı
- Dikkat sorunları
- Okul başarısında düşüş
Küçük çocuklarda ise regresyon (alt ıslatma, bebeksi davranışlara dönüş) görülebilir.
Travma sonrası ortaya çıkan belirtiler zamanla kendiliğinden azalabilir; ancak bazı çocuklarda bu durum kronik hale gelebilir.
Tedavi edilmediğinde:
- Kaygı bozuklukları
- Depresyon
- Davranış problemleri
- Sosyal uyum sorunları
gibi ek sorunlara yol açabilir.
Bu nedenle erken fark edilmesi büyük önem taşır.
Aşağıdaki durumlarda profesyonel destek alınması önerilir:
- Belirtiler 1 aydan uzun sürüyorsa
- Çocuğun günlük yaşamı etkileniyorsa
- Uyku ve davranış problemleri artıyorsa
- Çocuk travmayı yoğun şekilde yeniden yaşıyorsa
Bu süreçte çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında çalışan Uzm. Dr. Mustafa Kemal ÖZCAN, travma sonrası değerlendirme ve tedavi süreçlerinde bireyselleştirilmiş yaklaşımlar sunmaktadır.
TSSB tedavisi, çocuğun yaşına, travmanın türüne ve belirtilerin şiddetine göre planlanır.
Psikoterapi
Tedavinin temelini oluşturur.
- Travma odaklı terapi yöntemleri kullanılır
- Çocuğun duygularını ifade etmesi sağlanır
- Travmatik anılar güvenli şekilde işlenir
Oyun terapisi, özellikle küçük çocuklarda oldukça etkilidir.
Aile Katılımı
Ailelerin sürece dahil edilmesi, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar.
- Aileye bilgilendirme yapılır
- Doğru yaklaşım yöntemleri öğretilir
Güvenli Ortam Sağlanması
Çocuğun kendini güvende hissedeceği bir ortam oluşturulması, iyileşme sürecinin temelidir.
Gerekli Durumlarda İlaç Tedavisi
Belirtiler çok yoğun ise, uzman kontrolünde ilaç tedavisi uygulanabilir.
- Çocuğunuzu dinleyin ve duygularını ifade etmesine izin verin
- Yaşadığı olayı küçümsemeyin
- Güven verici ve sakin olun
- Rutinleri korumaya çalışın
- Çocuğu zorlamadan destekleyin
- Gerekirse profesyonel yardım alın
Unutulmamalıdır ki her çocuk travmaya farklı tepki verir.
Çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu, erken fark edildiğinde ve doğru şekilde müdahale edildiğinde başarılı şekilde tedavi edilebilen bir durumdur. Önemli olan, belirtileri göz ardı etmemek ve çocuğa uygun destek sağlamaktır.
Ailelerin bilinçli yaklaşımı ve uzman desteği ile çocuklar yaşadıkları travmanın etkilerini sağlıklı şekilde işleyebilir ve yeniden güven duygusu geliştirebilir. Bu süreçte sabır, anlayış ve doğru yönlendirme en önemli unsurlardır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kişiye özel değerlendirme için bir uzmana başvurunuz. İçerik Uzm. Dr. Mustafa Kemal Özcan tarafından hazırlanmış/gözden geçirilmiştir · Son güncelleme: .
Merak edilenler
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Belirtileri ve Tedavi Süreci hakkında en çok sorulan sorular ve kısa yanıtları
Travmatik olayı tekrar tekrar hatırlama, kabuslar, olayı oyunlarda canlandırma, olayı hatırlatan yer ve kişilerden kaçınma, kolay irkilme, uyku sorunları ve öfke patlamaları görülebilir. İçe kapanma, dikkat sorunları ve okul başarısında düşüş de yaşanabilir; küçük çocuklarda alt ıslatma gibi bebeksi davranışlara dönüş olabilir.
TSSB belirtileri genellikle travmadan sonraki haftalar içinde ortaya çıkar, ancak bazen daha geç de görülebilir. Belirtiler çocuğun yaşına göre farklılık gösterebilir ve her çocuk travmaya aynı şekilde tepki vermez.
Travma sonrası belirtiler zamanla kendiliğinden azalabilir, ancak bazı çocuklarda durum kronikleşebilir. Tedavi edilmediğinde kaygı bozuklukları, depresyon, davranış problemleri ve sosyal uyum sorunlarına yol açabileceği için erken fark edilmesi büyük önem taşır.
Belirtiler 1 aydan uzun sürüyorsa, çocuğun günlük yaşamı etkileniyorsa, uyku ve davranış problemleri artıyorsa ya da çocuk travmayı yoğun şekilde yeniden yaşıyorsa profesyonel destek alınması önerilir.
Tedavi çocuğun yaşına, travmanın türüne ve belirtilerin şiddetine göre planlanır; temelini travma odaklı psikoterapi oluşturur ve küçük çocuklarda oyun terapisi oldukça etkilidir. Ailenin sürece katılımı ve güvenli bir ortam sağlanması önemlidir; belirtiler çok yoğunsa uzman kontrolünde ilaç tedavisi uygulanabilir.
Çocuğu dinlemek, duygularını ifade etmesine izin vermek ve yaşadığı olayı küçümsememek önemlidir. Güven verici ve sakin olmak, rutinleri korumaya çalışmak, çocuğu zorlamadan desteklemek ve gerektiğinde profesyonel yardım almak iyileşme sürecine katkı sağlar.
Sorunuzun yanıtını bulamadınız mı?
Uzman desteği almak için bizimle iletişime geçin
Fulya Terrace Şişli’deki muayenehanemizde veya online görüşme ile randevu planlayabilirsiniz.
